Villa Hi-ku-mé en omgeving

Het huis dat we gehuurd hadden in Lovina (villahikume.nl) was in het echt nog mooier dan op de foto’s op de website en compleet met een hele staf. June zorgde voor het eten en hield alles schoon, Putu onderhield de tuin en het zwembad en Gade was onze nachtwaker, die tevens met gebeden en wierookoffers de goden en geesten gunstig gezind hield.

villa vanuit de achtertuin

villa vanaf de zee, met 'relaxhuisje' rechts

Het zwembad was erg geschikt om kunstjes in te doen

... maar ook om lekker niks te doen

Bali is helemaal doordrenkt van het geloof; elk huis heeft een eigen tempel(tje), die meestal beter onderhouden is dan het huis. Minimaal eens per dag wordt er een offer van bloemen en wierook bij de tempel gelegd en bijna elke week is er wel een feestdag, waarbij dit wat grootser wordt aangepakt. Op woensdag was zo’n ceremoniedag en was het personeel dus vrij. Langs alle wegen stonden bogen, gemaakt van meterslange bamboestokken (uiteraard vervoerd per brommer), met versieringen eraan. De hele dag door werden er offers gebracht in alle tempels met bloemen, wierook en eten (rijst en koekjes), waarbij de mensen in prachtige traditionele kleding rondliepen.

zwaar beladen met offers

wierook en offers

Op maandag hebben we met Jimmy een toer gemaakt, waarbij hij ons ‘the real Bali’ beloofde: een mooi Boeddhistisch klooster met op de binnenplaats een mini-Burubodur, warmwaterbronnen, rijstvelden, koffieplantages en een waterval, waar we de enigen waren. Daan en Pim waren zo enthousiast over de rijstvelden dat ze wat rijpe rijst hebben meegenomen en daar in hun tuintje een eigen rijstveld mee willen beginnen. Ze verwachten er een grote oogst vanaf te halen en er erg rijk van te worden; we zijn benieuwd!

lekker warm in het 'heilige' bronwater

expeditie naar de waterval



de mini-Borubudur



Pim krijgt les van Jimmy op de gamalan

prachtige rijstvelden

Dinsdag zijn we naar het eiland Menjangan geweest, een klein eilandje dat alleen door herten bewoond wordt, waar een schitterend koraalrif voor ligt. Snorkelend hebben we koraal in alle kleuren van de regenboog gezien, zeesterren, en zelfs een morene (gelukkig op enige afstand). Ook het tochtje op de boot met een heerlijk zeewindje was helemaal niet verkeerd. We merken alleen al wel dat we al behoorlijk gewend zijn aan de Singaporese temperaturen; onder de 25 graden vinden we het nu echt koud…. dat wordt nog wat in Nederland!

Kunst in Ubud

We hadden eerst een nachtje geboekt in een hotel in Ubud, waar ze prachtige kunst verkopen. Ons huis in Singapore is nog erg kaal, omdat we geen schilderijen hebben meegenomen. We hadden dus een goed excuus om in te slaan. De jongens vonden het natuurlijk niet het beste idee om winkel in en uit te lopen, dus na een uitgebreide rondgang en een lekkere lunch, hadden we vier kleine schilderijtjes gekocht en besloten we de laatste dag terug te gaan om een groot schilderij te kopen. Toen hebben we twee grote schilderijen en nog een paar kleintjes gekocht. Onderhandelen waar de jongens bij zijn, viel niet mee; ze vonden het zielig als ik wilde afdingen. Eén schilderij, dat we de eerste dag al hadden gezien, wilden ze volgens mij nu duurder verkopen. Toen ik zei dat de vrouw die ons de vorige keer had geholpen echt maar 1 miljoen roepiah had gezegd, zei notabene Daan: “Nee hoor, volgens mij zei ze 3 miljoen roepiah.” Dit verzwakte mijn onderhandelingspositie natuurlijk behoorlijk, waardoor we toch maar 750.000 roepiah (zo’n 50 euro) uiteindelijk betaalden. De volgende keer ga ik toch maar alleen!

Charmant gekleed voor de Monkeytempel in Ubud

Om 15 uur ’s middags stond Jimmy, de chauffeur van de villa die we gehuurd hadden bij ons hotel en reden we in een goede 2 uur van zuid- naar noord-Bali. Bali is veel voller en drukker dan we vantevoren hadden verwacht. Echt iedereen heeft minimaal 1 brommer of scooter, waarmee ze van links naar rechts schieten. Ook kunnen er veel meer mensen en andere dingen op een brommer, dan je voor mogelijk houdt; we hebben 1 brommer gezien met zeven mensen erop, maar heel normaal was een vader met moeder en 2 kleine kinderen, waarvan er 1 vaak voorop stond of half op schoot zat. Ook blijken brommers uitermate geschikt om complete winkeltjes op te vervoeren of een varken in een soort ijzerdraad gewikkeld; heel bijzonder!

met de hele familie op weg naar de tempel

There is no business like businessclass…

We hadden eigenlijk gepland om met Ben samen een week rond te gaan reizen op Java en daarna nog een week strandvakantie te houden op Bali. De week Java hadden we nog niet definitief geboekt, dus hebben we gecancelled toen bleek dat Ben niet mee kon. Op Bali hadden we al wel een villa gehuurd, dus dat hebben we maar door laten gaan. Ben brak echter enkele dagen voor ons vertrek zijn arm, zodat we meerdere malen op het punt hebben gestaan de eerste vlucht naar Nederland te boeken, die we konden vinden. Gelukkig had Ben ontzettend veel lieve mensen om zich heen, die nu 24 uur per dag bij hem waren. Ook was de pijn inmiddels beter onder controle en genoot hij nog steeds van elke dag die hij meemaakte, zodat we toch hebben besloten naar Bali te gaan.

Wij hadden het prima naar onze zin!

En Pim was helemaal 'cool' met zijn pilotenbril...

Bali ligt maar op 2 uur vliegen van Singapore. De goedkoopste vlucht die we konden vinden was (raar maar waar) van ‘onze’ KLM,  die op Bali vliegen vanuit Amsterdam met een tussenstop in Singapore. Het vliegtuig zat dus vol met uiterst vermoeide mensen, die al 12 uur vliegen achter de rug hadden. De economyclass zat helemaal vol en we hadden, door onze zorgen om Ben, natuurlijk niet online ingecheckt, zodat we wat verspreid in het vliegtuig leken te zitten. Bij de laatste incheck wilden we daarom vragen of er iemand van plaats kon wisselen, maar bleek de stewardess onze plaatsen al omgezet te hebben naar businessclass, die leeggelopen was in Singapore. Dat was natuurlijk helemaal top! Daan en Pim vonden het helemaal geweldig, maar probeerden toch ook vooral koelbloedig over te komen, alsof dit voor hen de normaalste zaak van de wereld was… Alle knopjes en standen van de stoelen uitproberen bleek toch te verleidelijk te zijn en we vonden het allevier jammer dat we er al zo snel waren.

Laatste schooldag

Afgelopen vrijdag hadden Daan en Pim hun laatste schooldag; de zomervakantie begint hier een weekje eerder dan in Nederland en duurt 7 in plaats van 6 weken; de kleine voordelen van een andere school! Ook hier werd het schooljaar afgesloten met een musical door groep 8, die (heel knap) helemaal zelf door de kinderen in elkaar was gezet met als inspiratie de musicalserie Glee, die wij eerlijk gezegd nog nooit gezien hadden. Dit format had als voordeel dat ze alle nummers die ze leuk vonden, hierin konden verwerken, bijna alle kinderen zongen een nummer solo of met een klein groepje, heel dapper. In de liedjes hoorde je meteen het verschil met een ‘normale’ Nederlandse school, alle liedjes werden in perfect, accentloos Engels gezongen, waarvan de vertolking door Noa, van het nummer ‘rolling in the deep’ van Adele je echt kippenvel bezorgde, zo goed!

Kan groep 7B volgend jaar ook zo'n musicaluitvoering?

De laatste schooldag was er ’s ochtends een assembly, waarbij alle kinderen die weggingen (naar Nederland of een ander willekeurig land) op het podium stonden en de rest in de zaal zat. Ik vond de groep kinderen (en ook 7 docenten) die weggaan erg groot, maar dit scheen erg gemiddeld te zijn. Bij Daan in de klas vertrekken bijvoorbeeld 2 van de 12 kinderen en bij Pim ook. Daan vindt het vooral erg jammer dat Milan vertrekt, hier had hij de afgelopen weken een hele leuke vriend aan. Pim’s beste vriend Fil (met een heerlijke Vlaamse tongval) blijft gelukkig nog de komende 2 jaar. Alle kinderen van de jufs en meesters die gingen vertrekken hadden een Flashmob ingestudeerd, een dans waarbij 1 begint (jawel, natuurlijk Pim) en de rest dan aansluit, erg leuk.

Pim begint de flashmob

en de rest volgt...

al deze kinderen gaan weg

De 6 weken school die ze gehad hebben, zijn echt omgevlogen. Doordat ze hier zó gewend zijn aan kinderen die instromen en de klassen die erg klein zijn, worden alle nieuwkomers met open armen ontvangen. Er gaan alleen ook net zoveel kinderen weg gedurende het schooljaar, zodat je ook veel afscheid moet nemen van vrienden die je net hebt gemaakt. Daan en Pim hebben de afgelopen zes weken op school erg leuk gevonden, het is ze 100% meegevallen. Ze hebben ook erg leuke dingen gedaan: alletwee op kamp (Daan naar Indonesië en Pim weliswaar in de klas, maar toch… een nachtje met alle jongens op de grond slapen is erg leuk!).

Lisa, Milan en Daan tonen al dansend hun gevoelens

Pim en Fil hebben dikke pret

Leuke projecten (Pim over het regenwoud, met een echte excursie naar het regenwoud, en Daan over gevoelens, waarbij hij ter afsluiting een kernkwadrant heeft ingevuld over Ardy’s en mijn kernkwaliteiten), Engelse les in hele kleine groepjes in het mooiste Oxford-english dat je kan bedenken, en natuurlijk ook gewoon taal en rekenen. 15 augustus mogen ze weer beginnen, allebei deze keer bij een meester: Daan krijgt meester Stan (uit de verhalen die we hier horen 1 van de topdocenten van de HSL) en Pim meester Frank (al meer dan 30 jaar onderwijzer, die volgens Pim heel mooi verhalen kan vertellen). Maar eerst zeven weken vakantie!

Na regen komt zonneschijn

Wij vinden in Nederland dat we behoorlijk gewend zijn aan regen. Nu we hier zijn valt het regenweer in Nederland eigenlijk best mee. Hier regent het gemiddeld vier van de zeven dagen per week (en we zitten nog niet in de regentijd…). Meestal gaan de regenbuien hier gepaard met flink onweer; op elk gebouw staat daarom wel een bliksemafleider. De regenbuien duren meestal niet lang, ongeveer een half uur, maar het komt dan echt met bakken uit de hemel; vaak is de overkant van de straat niet meer te zien door het regengordijn. Een paraplu helpt dan nauwelijks meer en leren schoenen kun je na een wandeling door zo’n bui ook vaak weggooien. Doorgewinterde locals hebben daarom vaak een paar plastic slippers bij zich, waarmee ze dan door de straten waden, of je loopt gewoon op je blote voeten.

zwemmen in de regen is ook leuk

Heel veel mensen in Singapore hebben geen auto, maar gebruiken taxi’s en openbaar vervoer. Als het regent is er alleen geen taxi te krijgen, zodat we heel blij zijn met onze auto… Bijna alle terrassen zijn overdekt tegen zon én regen en je kan de meeste winkels bereiken, via parkeergarages en liften, zonder dat je naar buiten hoeft. Ook lopen langs de staten metersdiepe goten, die het water kunnen afvoeren. Ze hebben zich dus behoorlijk aangepast.

schuilplaats voor motoren langs de snelweg

Maar soms gaat het ook hier fout. Twee weken geleden begon het op zondag te regenen; niets aparts, alleen duurde deze bui wel erg lang, zo’n 6 uur en constant héééél hard. Wij zitten gelukkig bovenop een heuvel en zagen wel flinke stromen over de paden en het gras naar beneden lopen, maar hadden niet echt in de gaten dat dit toch wel abnormaal was. Ardy moest naar het vliegveld en probeerde een taxi te bemachtigen, wat uiteraard niet lukte. Toen wij hem daarom even brachten naar het vliegveld was de bui inmiddels over en zagen we nog wel wat modder liggen, maar leek er nog niet veel aan de hand te zijn.

Bukit Timah/Dunearn Road; in het midden de goot

Op het nieuws zagen we later dat er complete wegen overstroomd waren en dat het water in een winkelcentrum op Orchard Road tot kniehoogte stond, waarbij het water als een waterval van de roltrappen was afgestroomd. Ook Dunearn Road en Bukit Timah Road, waarop onze straat uitkomt, waren helemaal ondergelopen. Een moeder van school vertelde later dat zij daar in de file had gestaan, terwijl het water steeds verder steeg en auto’s om haar heen begonnen te drijven. Gelukkig was de motor van haar auto niet afgeslagen en was het water net niet in de auto gelopen, zodat ze zonder schade (wel een uur later) toch thuiskwam. Maar ook na deze regenbui brak de zon weer door; het is toch anders om in een regenbui te zitten met 30 graden dan met 10….

gek hè, dat er geen taxi kwam?!



Eerste bezoek uit Nederland

Al toen we naar Singapore vertrokken, was duidelijk dat onze geplande vakantie naar Indonesië met Ben er niet in zou zitten. Begin mei ging zijn conditie zó achteruit dat we bang waren dat hij ook niet meer naar Singapore kon komen en dat wij snel naar Nederland zouden moeten afreizen voor zijn afscheid. Gelukkig verbeterde zijn conditie en namen de klachten af (door goede zorgen van vrienden en/of pijnstillers en/of bestraling). Heel snel hebben we daarom een businessclass-ticket geboekt, zodat hij liggend hier naar toe kon komen en 27 mei konden we hem al afhalen op het vliegveld.

opa in de klas van Pim

We hebben een heerlijke, intensieve week gehad, waarin we ook nog van alles hebben gedaan. We zijn op het Marina Bay Sands gebouw geweest, vanaf waar je een prachtig uitzicht hebt over de stad. We konden ook even kijken bij het zwembad dat ze daar hebben gemaakt. Helaas mag je alleen in het zwembad als je in het hotel verblijft (met prijzen van enkele honderden dollars per kamer…), maar ook vanaf de kant ziet het er prachtig uit. Het lijkt alsof het zwembad op het randje van het dak is gebouwd, wat natuurlijk niet zo is; het water loopt wel tot aan de rand, waarna het dak een paar meter lager nog een paar meter doorloopt, maar het effect is er niet minder om.

zwembad van Marina Bay Sands

’s Avonds speelde de Lion King in Singapore, waar we ook naartoe zijn geweest. Prachtige musical met hele mooie kostuums en de jongens konden het prima volgen, ondanks dat het helemaal in het Engels was. Daan zat naast opa en vertaalde alles voor hem, mooi om te zien. Ben heeft ook erg genoten van de botanische tuinen, waar het Arboretum in Wageningen een beetje schril bij afsteekt. Jammer genoeg was er geen concert bezig; vaak zijn er op zondagen klassieke concerten, waar je naar kan luisteren vanaf een picknickkleedje op het gras. Daan en Pim hadden de week voordat Ben kwam, een rolstoelvriendelijke route uitgepuzzeld, die we helemaal hebben gelopen.

met zijn allen in de Botanic Garden

muziekpaviljoen in de Botanic Garden

Ben wilde heel graag een tropische regenbui meemaken en ook dat is gelukt; we hebben meer dan een uur moeten schuilen bij Boat Quay omdat het water als een waterval van de trappen liep en je de overkant van de weg niet eens meer kon zien door een regengordijn. Met de auto zijn we nog door Chinatown gereden en door Little India, waar we nog een hindoetempel hebben bezocht.

torentje van een hindoetempel

En natuurlijk hebben we veel gepraat, ondanks dat we elkaar zó goed kennen en de relatie gelukkig zo goed is dat we niets meer hoeven te bepraten. Alles hebben we nu ook al voor de uitvaart besproken, die hopelijk nog ver weg is. Ben kijkt enorm tevreden terug op zijn leven, wat voor een buitenstaander moeilijk te begrijpen is, met alles wat hij al heeft meegemaakt. Zo blijkt maar weer dat de omstandigheden niet maken hoe gelukkig je bent, maar de manier waarop jij met die omstandigheden omgaat. Doordat hij zo tevreden is en zich ook al helemaal verzoend heeft met het feit dat hij niet lang meer te leven heeft, kunnen wij dat ook en kunnen we hier gemakkelijker de draad oppakken.

opa en Daan druk in gesprek

Autorijden in Singapore

Autorijden in Singapore is behoorlijk anders dan in Nederland. Voor zo’n miljoenenstad is het bijzonder rustig op de weg; Singapore heeft uitstekend en goedkoop openbaar vervoer; heel veel bussen en supersnelle metro’s die niet, zoals in Nederland, naar urine ruiken en volgespoten zijn met graffiti en waar je zelfs als vrouw alleen nog prima om 11 uur ’s avonds durft te gaan zitten. Het is ook erg duur om in Singapore auto te rijden. Je moet daarvoor eerst een vergunning kopen van 20.000 dollar (ongeveer 12.000 euro), waarna je pas een auto mag gaan kópen.

cashcard-kastje in de auto

Elke auto is uitgerust met een cashcard; rekeningrijden doen ze hier al jaren; er is hier nooit een kabinet over gevallen. Tijdens spitsuren wordt op bepaalde plekken dan automatisch geld afgeschreven en, wat echt heel handig is: je kan met die cashcard in bijna elke parkeergarage betalen; bij de slagboom bij binnenkomst wordt je geregistreerd en bij de slagboom bij het uitrijden wordt het geld afgeschreven en gaat de slagboom weer open. Elk warenhuis (en dat zijn er echt heel veel) heeft een parkeergarage en dat voor prijzen waarvoor je in Nederland nog niet in een klein dorpje kan parkeren. Wat verder opvalt is dat iedereen zijn auto achterstevoren inparkeert. Dat schijnt minder ongelukken te veroorzaken en in geval van nood, kunnen auto’s veel sneller de parkeergarage verlaten. En dat is ook een verschil met Nederland: als ze hier zoiets bedacht hebben, houdt iedereen zich er ook meteen aan… Hetzelfde met toeteren: in Singapore wordt nauwelijks getoeterd, ook omdat de regering dat een aantal jaren geleden gewoon verboden heeft. De volgende dag doet dan ook niemand dat meer..

Een ander mooi systeem zijn rode en groene lampjes boven parkeerplaatsen, waarmee je in 1 oogopslag kan zien waar nog een parkeerplaatsje is: groen is een vrije plek, rood een bezette plek. Dit luxe systeem zie je nog lang niet overal, maar de parkeergarage bij Ikea (jawel, de Zweedse gehaktballetjes en Billy-boekenkasten zijn ook hier populair) heeft dit systeem al.

In Singapore rijden ze (dankzij de Engelse stichters) links, wat eigenlijk heel snel went, ook omdat het stuur aan de andere kant zit. De richtingaanwijzer zit alleen ook de andere kant (rechts van het stuur); de eerste tijd zetten we dus regelmatig de ruitenwissers aan als we af wilden slaan. Een groot verschil met Nederland is verder dat (bijna) iedereen elkaar ruimte geeft. Bijna alle iets grotere wegen in Singapore hebben minimaal vier banen, die van elkaar zijn gescheiden door meestal een grote goot en/of veel groen. Dit betekent dat je, als je rechts in een zijstraat moet zijn, je hier (meestal) niet direct kan komen. Je moet dan vaak een stukje rechtdoor rijden, van de rechterbaan, waarop je bent ingevoegd, naar de linkerbaan zien te komen, een U-bocht maken, de rechterbaan van de andere weghelft moet bereiken en dan de straat linksaf inslaan. En ook dit went heel snel, vooral, omdat je dit soort manoeuvres kan uithalen zonder dat je kwade middelvingers opgestoken krijgt.

van links naar rechts